Początek roku szkolnego 2026/2027 łączy dwa obszary odpowiedzialności dyrektora, które w praktyce trzeba prowadzić równolegle. Z jednej strony należy zamknąć nadzór pedagogiczny za rok poprzedni i przygotować nowy plan nadzoru, z drugiej – sprawdzić, czy zatwierdzony wiosną arkusz organizacji odpowiada rzeczywistemu stanowi szkoły na 1 września. W tym roku ma to znaczenie szczególne, ponieważ rozpoczyna się wdrażanie Reformy26. Kompas Jutra, wchodzą w życie nowe ramowe plany nauczania oraz zmiany w przepisach dotyczących organizacji szkół.
Nadzór pedagogiczny dyrektora to kontrola i wspomaganie
Zakres nadzoru pedagogicznego jest znacznie szerszy niż sprawdzanie dokumentacji. Prawo oświatowe wiąże go z obserwowaniem i ocenianiem przebiegu procesów kształcenia i wychowania, badaniem efektów działalności szkoły, udzielaniem nauczycielom pomocy oraz inspirowaniem ich do doskonalenia pracy.
Zgodnie z art. 55 ust. 1 pkt 1 Ustawy – Prawo oświatowe nadzór pedagogiczny polega na:
obserwowaniu, analizowaniu i ocenianiu przebiegu procesów kształcenia i wychowania oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek.
W obecnym stanie prawnym dyrektor sprawuje nadzór w dwóch formach – kontroli i wspomaganiu (§ 5 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie nadzoru pedagogicznego; formy ewaluacji i monitorowania zostały uchylone). W ramach kontroli dyrektor bada przestrzeganie przepisów prawa oraz przebieg i efekty procesów kształcenia i wychowania. Wspomaganie polega natomiast na diagnozie pracy szkoły, planowaniu i prowadzeniu działań rozwojowych, motywowaniu nauczycieli do doskonalenia zawodowego oraz organizowaniu szkoleń i narad. Analiza dokumentacji i obserwacja zajęć nie są odrębnymi formami nadzoru, lecz narzędziami służącymi realizacji tych zadań.
Plan nadzoru pedagogicznego 2026/2027 – termin do 15 września
Dyrektor opracowuje plan nadzoru pedagogicznego na każdy rok szkolny i przedstawia go radzie pedagogicznej do 15 września. Plan opracowuje się z uwzględnieniem wniosków z nadzoru sprawowanego w poprzednim roku szkolnym oraz podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa. Powinny znaleźć się w nim w szczególności tematyka i terminy kontroli, zakres wspomagania nauczycieli oraz plan obserwacji zajęć.
Zgodnie z § 23 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie nadzoru pedagogicznego:
Dyrektor szkoły lub placówki opracowuje na każdy rok szkolny plan nadzoru pedagogicznego, który przedstawia na zebraniu rady pedagogicznej (…) w terminie do dnia 15 września roku szkolnego, którego dotyczy plan.
Warto podkreślić, że rada pedagogiczna nie zatwierdza ani nie opiniuje planu nadzoru pedagogicznego – dyrektor jedynie przedstawia jej przygotowany dokument. Jeżeli w ciągu roku plan zostanie zmieniony, rada powinna zostać niezwłocznie poinformowana o zmianach. Odrębnym obowiązkiem, wynikającym z art. 69 ust. 7 Ustawy – Prawo oświatowe, jest przedstawianie ogólnych wniosków z nadzoru nie rzadziej niż dwa razy w roku szkolnym – po I półroczu oraz, do 31 sierpnia, wyników i wniosków ze sprawowanego nadzoru za rok poprzedni.
Kierunki polityki oświatowej państwa trzeba uwzględnić w planie
Minister Edukacji ustaliła na rok szkolny 2026/2027 osiem podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa. Obejmują one: wdrażanie Reformy26. Kompas Jutra; budowanie odporności społecznej oraz kształtowanie postaw patriotycznych, obywatelskich i odpowiedzialności za bezpieczeństwo; edukację zdrowotną; promowanie higieny cyfrowej i odpowiedzialnego korzystania ze sztucznej inteligencji; rozpoznawanie potrzeb uczniów i współpracę z rodzicami; profilaktykę uzależnień behawioralnych, przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej oraz wspieranie zdrowia psychicznego; doradztwo zawodowe i promocję kształcenia zawodowego; a także rozwijanie kształcenia interdyscyplinarnego, pracy projektowej i oceniania kształtującego.
Nie oznacza to konieczności mechanicznego przepisania wszystkich kierunków do planu. Przepisy wymagają ich uwzględnienia przy opracowaniu planu nadzoru, podobnie jak wniosków wynikających z pracy szkoły w poprzednim roku. Materiał Mazowieckiego Kuratora Oświaty wskazuje jako przykładowe działania nadzorcze m.in. analizę dokumentacji, obserwacje zajęć, kontrolę realizacji nowych rozwiązań oraz wspomaganie nauczycieli we wdrażaniu zmian.
Arkusz organizacji szkoły 2026/2027 – po zatwierdzeniu czas na weryfikację
Projekt arkusza organizacji szkoły dyrektor przekazywał organowi prowadzącemu do 21 kwietnia, natomiast organ prowadzący zatwierdzał go do 29 maja, po uzyskaniu opinii kuratora oświaty i zakładowych organizacji związkowych. Kurator oświaty opiniuje arkusz nie pod kątem celowości przyjętych rozwiązań, lecz w zakresie ich zgodności z przepisami.
Zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 12 Ustawy – Prawo oświatowe kurator oświaty:
opiniuje arkusze organizacji publicznych szkół i placówek (…) w zakresie ich zgodności z przepisami, przedstawiane przez organy prowadzące szkoły i placówki przed zatwierdzeniem arkuszy.
Dane przyjęte wiosną mogą jednak różnić się od rzeczywistej organizacji szkoły na początku września. Powodem bywają m.in. zmiany liczby uczniów, wyniki rekrutacji uzupełniającej, nowe orzeczenia poradni, zmiany kadrowe, korekty podziału na grupy czy liczby godzin świetlicy i pomocy psychologiczno-pedagogicznej. W takich sytuacjach konieczne jest ujęcie zmian w aneksie do arkusza.
Aneks nr 1 w 2026 roku – nowe ramówki i zmiany od 1 września
Rok szkolny 2026/2027 rozpoczyna okres równoległego stosowania różnych ramowych planów nauczania. Nowy ramowy plan nauczania w szkole podstawowej obejmuje od 1 września 2026 r. klasy I i IV, natomiast w pozostałych rocznikach – do zakończenia cyklu kształcenia – obowiązują dotychczasowe ramówki (tzw. podwójny system organizacyjny). Nowy plan przewiduje m.in. zwiększenie tygodniowego wymiaru edukacji wczesnoszkolnej z 20 do 21 godzin oraz wprowadzenie interdyscyplinarnego przedmiotu przyroda w klasach IV–VI w wymiarze po 3 godziny tygodniowo; ponieważ zmiany wchodzą stopniowo, w roku szkolnym 2026/2027 nowe rozwiązania w klasach IV–VI dotyczą klasy IV, a w kolejnych latach obejmą następne roczniki.
Odrębna zmiana dotyczy samej zawartości arkusza. Rozporządzenie Ministra Edukacji z 10 sierpnia 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 1090), obowiązujące od 1 września 2026 r., zmieniło § 17 ust. 4 pkt 3 lit. b rozporządzenia w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli. Dotychczasowe zajęcia „edukacji zdrowotnej” zastąpiono w tym przepisie zajęciami „edukacji zdrowotnej – zdrowia seksualnego”, co oznacza obowiązek wykazywania w arkuszu – odrębnie dla poszczególnych oddziałów – tygodniowego wymiaru godzin tych zajęć. Sama obowiązkowa edukacja zdrowotna nie wymagała odrębnej regulacji, ponieważ wymiar godzin przedmiotów obowiązkowych wykazuje się w arkuszu na zasadach ogólnych.
Warto pamiętać, że udział w zajęciach „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne” jest dobrowolny – rezygnacji dokonują pisemnie rodzice (opiekunowie prawni) albo pełnoletni uczeń. Skala rezygnacji może wpływać na liczbę godzin, przydział nauczycieli i strukturę grup, a więc realnie na treść aneksu.
Jeżeli zmiany do zatwierdzonego arkusza zostaną wprowadzone do 30 września, wymagane opinie są wydawane w terminie 4 dni roboczych, a organ prowadzący zatwierdza zmiany w terminie 7 dni roboczych od dnia ich otrzymania. Opiniowaniu kuratora podlegają wówczas wyłącznie wprowadzane zmiany, a nie ponownie cały arkusz.
Początek roku szkolnego 2026/2027 wymaga zatem od dyrektora równoległego uporządkowania dwóch procesów. Arkusz i jego aneks mają odzwierciedlać rzeczywistą organizację szkoły oraz obowiązujące od 1 września przepisy, natomiast plan nadzoru pedagogicznego trzeba przedstawić do 15 września, opierając go na wnioskach z poprzedniego roku i kierunkach polityki oświatowej państwa. Oba obszary łączy ten sam cel: zgodna z przepisami organizacja pracy szkoły i systematyczne doskonalenie jakości jej działania.
Źródła
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. z 2026 r. poz. 820 ze zm.), art. 51 ust. 1 pkt 12, art. 55 ust. 1, art. 69 ust. 7
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz.U. z 2024 r. poz. 15), § 5, § 22–24
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz.U. z 2023 r. poz. 2736 ze zm.), § 17
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 10 sierpnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz.U. z 2026 r. poz. 1090)
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 12 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz.U. z 2026 r. poz. 380)
- Podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2026/2027 (Minister Edukacji, gov.pl/web/edukacja)