Komisja podwyższa ocenę zachowania po zastrzeżeniach rodzica. Czy trzeba zwołać radę pedagogiczną?

Zastrzeżenia do rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania to nie to samo co odwołanie od oceny. Rodzic lub pełnoletni uczeń może je zgłosić tylko wtedy, gdy uznaje, że ocena została ustalona z naruszeniem trybu przewidzianego przepisami. Jeśli dyrektor takie naruszenie stwierdzi, powołuje komisję, a ta – w przypadku zachowania – sama ustala ocenę. Gdy komisja ocenę podwyższy już po zakończeniu roku szkolnego, szkoła musi uporządkować nie tylko dokumentację ucznia, lecz także wynik jego klasyfikacji i promocji. I to właśnie ten ostatni krok, a nie sama ocena, wymaga uchwały rady pedagogicznej.

Zastrzeżenia dotyczą trybu ustalenia oceny, nie jej wysokości

Punktem wyjścia jest art. 44n ustawy o systemie oświaty. Przepis ten nie daje rodzicowi ogólnego prawa do kwestionowania każdej oceny zachowania tylko dlatego, że uznaje ją za zbyt niską. Podstawą zastrzeżeń może być wyłącznie zarzut, że ocenę ustalono niezgodnie z przepisami regulującymi tryb jej ustalania.

Ustawa o systemie oświaty, art. 44n ust. 1: „Uczeń lub jego rodzice mogą zgłosić zastrzeżenia do dyrektora szkoły, jeżeli uznają, że roczna ocena klasyfikacyjna z zajęć edukacyjnych lub roczna ocena klasyfikacyjna zachowania zostały ustalone niezgodnie z przepisami dotyczącymi trybu ustalania tych ocen.”

Warto mieć świadomość, że pojęcie „trybu ustalania oceny” bywa różnie rozumiane. W ujęciu dominującym – i najbezpieczniejszym dla szkoły – chodzi o proceduralną prawidłowość: dochowanie terminów, zasięgnięcie wymaganych opinii, oparcie oceny na kryteriach i procedurze opisanych w statucie, a nie o merytoryczną słuszność samej oceny. Jeżeli więc wychowawca dochował wszystkich reguł, sam fakt, że rodzic uważa ocenę za krzywdzącą, nie stanowi podstawy zastrzeżeń.

Zastrzeżenia zgłasza się od dnia ustalenia oceny, nie później jednak niż w terminie 2 dni roboczych od dnia zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych (art. 44n ust. 3). Kluczowe jest to, że złożenie pisma nie uruchamia komisji automatycznie. Dyrektor najpierw bada zarzuty i dokumentację, i dopiero jeśli stwierdzi naruszenie trybu, powołuje komisję. Jeżeli naruszenia nie stwierdzi, komisji nie powołuje – a rodzicowi pozostaje wówczas ewentualna droga skargowa lub sądowoadministracyjna, poza procedurą z art. 44n.

Komisja ustala ocenę – nie proponuje jej radzie

Gdy dyrektor stwierdzi, że ocenę zachowania ustalono z naruszeniem trybu, powołuje komisję. Przy ocenie zachowania komisja nie przeprowadza żadnego sprawdzianu wiadomości i umiejętności – ten tryb zarezerwowano dla ocen z zajęć edukacyjnych. Zadaniem komisji jest samodzielne ustalenie rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania.

Ustawa o systemie oświaty, art. 44n ust. 4 pkt 2: „W przypadku stwierdzenia, że roczna ocena klasyfikacyjna z zajęć edukacyjnych lub roczna ocena klasyfikacyjna zachowania zostały ustalone niezgodnie z przepisami dotyczącymi trybu ustalania tych ocen, dyrektor szkoły powołuje komisję, która: (…) w przypadku rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania – ustala roczną ocenę klasyfikacyjną zachowania.”

Ocena ustalona przez komisję nie może być niższa od ustalonej wcześniej i jest ostateczna. Dla oceny zachowania ostateczność ma charakter bezwarunkowy – wyjątek przewidziany w art. 44n ust. 5, dopuszczający zmianę oceny w wyniku egzaminu poprawkowego, dotyczy wyłącznie negatywnych ocen z zajęć edukacyjnych i do zachowania się nie odnosi.

Ma to praktyczną konsekwencję, którą łatwo przeoczyć: rada pedagogiczna nie głosuje później nad tym, czy zgadza się z oceną komisji. Komisja nie przygotowuje propozycji ani rekomendacji do zatwierdzenia. Komisja ustala ocenę wiążąco. Rola rady pedagogicznej, o której mowa dalej, jest zupełnie inna – i nie polega na akceptacji oceny.

Jak przebiega praca komisji

Szczegóły określa rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych. Przy ocenie zachowania komisja ustala ocenę w terminie 5 dni od dnia zgłoszenia zastrzeżeń, w głosowaniu zwykłą większością głosów; przy równej liczbie głosów rozstrzyga głos przewodniczącego.

Rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania (…), § 17 ust. 8: „Komisja, o której mowa w art. 44n ust. 4 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, ustala roczną ocenę klasyfikacyjną zachowania w terminie 5 dni od dnia zgłoszenia zastrzeżeń, o których mowa w art. 44n ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Ocena jest ustalana w drodze głosowania zwykłą większością głosów. W przypadku równej liczby głosów decyduje głos przewodniczącego komisji.”

Z posiedzenia sporządza się protokół. Powinien on zawierać imiona i nazwiska członków komisji, termin posiedzenia, imię i nazwisko ucznia, wynik głosowania oraz ustaloną ocenę wraz z uzasadnieniem. Protokół stanowi załącznik do arkusza ocen ucznia.

Czy po podwyższeniu oceny trzeba zwołać radę pedagogiczną?

Tak – jeżeli komisja podwyższyła ocenę po zakończeniu rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych, należy zwołać radę pedagogiczną w celu podjęcia uchwały dotyczącej wyników klasyfikacji albo klasyfikacji i promocji tego ucznia.

Trzeba tu być precyzyjnym co do podstawy. Żaden pojedynczy przepis nie stanowi wprost: „po podwyższeniu oceny zachowania zwołaj radę pedagogiczną”. Konieczność ta wynika z zestawienia dwóch regulacji. Po pierwsze, wyłączna kompetencja do rozstrzygania o wynikach klasyfikacji i promocji należy do rady pedagogicznej.

Prawo oświatowe, art. 70 ust. 1 pkt 2: „Do kompetencji stanowiących rady pedagogicznej należy: (…) podejmowanie uchwał w sprawie wyników klasyfikacji i promocji uczniów.”

Po drugie – i to jest przepis rozstrzygający w praktyce – rozporządzenie w sprawie świadectw wprost zakłada istnienie takiej uchwały przy ustalaniu daty świadectwa (o czym niżej). Skoro data świadectwa jest wyznaczona datą uchwały rady, to uchwała ta musi zostać podjęta. Podkreślmy jednak: chodzi o wynik klasyfikacji i promocji, a nie o samą ocenę zachowania. Ocenę ustaliła już komisja i jest ona ostateczna; rada porządkuje jedynie jej skutek dla sytuacji klasyfikacyjno-promocyjnej ucznia.

Jeżeli natomiast cała procedura zakończyłaby się jeszcze przed zakończeniem zajęć – co zdarza się rzadko, biorąc pod uwagę terminy zgłaszania zastrzeżeń i 5-dniowy termin komisji – zastosowanie znalazłaby zwykła reguła daty świadectwa, a wynik klasyfikacji ucznia objęłaby standardowa uchwała klasyfikacyjna rady na koniec roku. Odrębny tryb opisany niżej dotyczy więc typowej sytuacji, w której rozstrzygnięcie komisji zapada już po zakończeniu roku szkolnego.

Rozporządzenie o świadectwach: data uchwały i nowe świadectwo

Kluczowe znaczenie ma § 20 rozporządzenia w sprawie świadectw, dyplomów państwowych i innych druków. Przepis ten odnosi się wprost do ucznia, któremu ustalono roczną ocenę klasyfikacyjną w związku ze złożonymi zastrzeżeniami po zakończeniu rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych. W takim wypadku jako datę wydania świadectwa przyjmuje się datę podjęcia przez radę pedagogiczną uchwały w sprawie wyników odpowiednio promocji albo klasyfikacji i promocji tego ucznia. To właśnie ta regulacja przesądza, że doprowadzenie do uchwały rady jest niezbędne – bez niej nie da się prawidłowo opatrzyć świadectwa datą.

Rozporządzenie rozstrzyga też o samym dokumencie. Jeżeli w wyniku głosowania komisji powołanej przez dyrektora podwyższono roczną ocenę klasyfikacyjną zachowania, uczniowi wydaje się nowe świadectwo szkolne promocyjne albo świadectwo ukończenia szkoły za zwrotem świadectwa lub jego duplikatu wydanego poprzednio. (Przepis posługuje się spójnikiem „i”, ale w praktyce uczeń otrzymuje jeden z tych dokumentów – właściwy dla jego sytuacji, stąd „albo”.)

Jak sformułować uchwałę rady pedagogicznej

Uchwała rady nie powinna sprawiać wrażenia, że rada ponownie ustala albo zatwierdza ocenę zachowania. Ocenę ustaliła komisja, w odrębnym trybie i wiążąco. Rada odnosi się wyłącznie do skutku tej zmiany dla wyników klasyfikacji i promocji ucznia.

Samo rozporządzenie wymaga jedynie „uchwały w sprawie wyników promocji albo klasyfikacji i promocji tego ucznia” – nie przesądza, czy ma to być uchwała nowa, czy zmieniająca wcześniejszą uchwałę klasyfikacyjną. W praktyce najbezpieczniej i najczytelniej jest przyjąć konstrukcję uchwały zmieniającej, w której rada – w związku z ustaleniem przez komisję rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania w trybie art. 44n ust. 4 pkt 2 ustawy o systemie oświaty – zmienia wcześniejszą uchwałę w sprawie wyników klasyfikacji i promocji uczniów w zakresie dotyczącym tego ucznia. Taka formuła nie wkracza w kompetencję komisji, a jednocześnie porządkuje wynik klasyfikacji w sposób umożliwiający wydanie świadectwa.

Po podjęciu uchwały należy odpowiednio zaktualizować dokumentację przebiegu nauczania – arkusz ocen, dziennik oraz świadectwo, jeżeli zostało już wydane. Jeżeli podwyższenie oceny zachowania wpływa na spełnienie warunków promocji lub ukończenia szkoły z wyróżnieniem, tę okoliczność należy uwzględnić przy wydawaniu nowego świadectwa.

Podsumowanie: komisja ustala ocenę, rada porządkuje wynik klasyfikacji

Po zastrzeżeniach rodzica dyrektor najpierw bada, czy doszło do naruszenia trybu ustalenia oceny. Jeżeli tak – powołuje komisję, która przy ocenie zachowania ustala ocenę w głosowaniu. Ocena ta jest ostateczna i nie może być niższa od dotychczasowej.

Jeżeli komisja podwyższyła ocenę zachowania po zakończeniu zajęć dydaktyczno-wychowawczych, szkoła zwołuje radę pedagogiczną. Rada nie zatwierdza oceny komisji – podejmuje uchwałę porządkującą wyniki klasyfikacji albo klasyfikacji i promocji ucznia, co dopiero umożliwia prawidłowe opatrzenie datą i wydanie nowego świadectwa. Rozdzielenie tych dwóch ról – wiążącego ustalenia oceny przez komisję i uporządkowania wyniku klasyfikacji przez radę – jest sednem prawidłowego zastosowania art. 44n.