Hejt między uczniami. Jak szkoła może reagować i wspierać bezpieczne relacje

Hejt wśród uczniów coraz rzadziej mieści się wyłącznie w szkolnym korytarzu. Przenosi się między rozmową w klasie, grupą na komunikatorze, komentarzem w mediach społecznościowych i prywatną wiadomością. Dla szkoły oznacza to konieczność patrzenia na relacje uczniowskie szerzej: nie tylko przez pryzmat incydentu, ale także bezpieczeństwa, profilaktyki, wsparcia i jasnych zasad reagowania.

Hejt wśród uczniów jako forma przemocy rówieśniczej i cyfrowej

W dokumentach publicznych częściej niż samo słowo hejt pojawiają się pojęcia takie jak cyberprzemoc, przemoc internetowa, krzywdzenie małoletniego, bezpieczeństwo ucznia czy bezpieczne relacje. To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ szkoła nie reaguje na modne określenie, ale na konkretne zachowania: wyzywanie, poniżanie, ośmieszanie, nękanie, szantażowanie, publikowanie kompromitujących treści albo wykluczanie z grupy.

Raport NASK „Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców” z 2025 r. pokazuje, że przemoc internetowa nie jest zjawiskiem marginalnym. W analizie obejmującej lata 2018–2024 odsetek młodzieży deklarującej kontakt z co najmniej jedną formą przemocy internetowej utrzymywał się na poziomie około 38–42%. W 2024 r. było to 39% badanych uczniów.

Dane NASK 2025 pokazują skalę problemu

Z raportu NASK wynika, że wyzywanie jest najpowszechniejszą formą przemocy cyfrowej zgłaszaną niezależnie od wieku. W starszych klasach częściej pojawiają się bardziej złożone formy przemocy, w tym szantaż, kompromitujące treści i ośmieszanie. To ważna wskazówka dla szkół: hejt nie zawsze zaczyna się od spektakularnego konfliktu. Czasem przybiera formę pozornie „zwykłych” komentarzy, które stopniowo utrwalają upokorzenie ucznia.

Raport pokazuje również, że wielu uczniów nie reaguje formalnie na przemoc w sieci. Wśród nastolatków, którzy doświadczyli przemocy internetowej, aż 47% zadeklarowało, że nie podjęło żadnych działań i nikomu nie powiedziało o problemie. Brak zgłoszenia nie może więc być traktowany jako dowód, że problemu nie ma. Dla dyrektora, wychowawcy, pedagoga i psychologa szkolnego oznacza to potrzebę tworzenia takich warunków, w których uczeń wie, komu może zgłosić sytuację i czego może się spodziewać po zgłoszeniu.

Dorośli nie zawsze widzą to, co dzieje się między uczniami

Jednym z istotnych wniosków z raportu NASK jest rozbieżność między doświadczeniami uczniów a wiedzą dorosłych. Rodzice wyraźnie zaniżali zarówno skalę, jak i częstotliwość cyberprzemocy wobec nastolatków. W przypadku przemocy cotygodniowej wskazania młodzieży i rodziców różniły się znacząco, a codzienna przemoc była deklarowana przez część nastolatków przy braku takich wskazań po stronie rodziców.

To nie jest zarzut wobec rodziców, lecz sygnał organizacyjny dla szkoły. Jeśli przemoc odbywa się w komunikatorach, mediach społecznościowych albo poza godzinami lekcyjnymi, szkoła może dowiedzieć się o niej dopiero wtedy, gdy skutki pojawią się w klasie: wycofanie ucznia, konflikt, absencja, spadek poczucia bezpieczeństwa, napięcie w grupie albo eskalacja zachowań agresywnych. Dlatego działania szkoły powinny łączyć profilaktykę, rozmowę z uczniami, współpracę z rodzicami i procedury reagowania.

Bezpieczeństwo ucznia obejmuje także relacje i komunikację cyfrową

Podstawą działania szkoły nie jest wyłącznie reakcja na pojedynczy incydent. Prawo oświatowe łączy zadania szkoły z bezpieczeństwem, wychowaniem i profilaktyką. Hejt wśród uczniów trzeba więc widzieć jako element szerszej odpowiedzialności szkoły za warunki nauki, wychowania i opieki.

Ustawa – Prawo oświatowe, art. 1 pkt 14:

„utrzymywanie bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki”

Ten przepis nie opisuje szczegółowej procedury reagowania na hejt, ale wyznacza ogólną ramę: szkoła ma tworzyć warunki, w których uczeń może się uczyć i funkcjonować bez przemocy. W odniesieniu do hejtu oznacza to konieczność zauważania zarówno zachowań bezpośrednich, jak i tych, które dzieją się w przestrzeni cyfrowej, jeżeli wpływają na sytuację ucznia i relacje w szkole.

Program wychowawczo-profilaktyczny nie powinien być dokumentem odłożonym do teczki

Prawo oświatowe wskazuje, że szkoły realizują program wychowawczo-profilaktyczny obejmujący działania skierowane nie tylko do uczniów, lecz także do nauczycieli i rodziców. To ważne, bo przeciwdziałanie hejtowi nie może ograniczać się do jednorazowej pogadanki w klasie po głośnym zdarzeniu.

Ustawa – Prawo oświatowe, art. 26 ust. 1 pkt 2:

„treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców”

W tym miejscu szkoła ma przestrzeń na zaplanowanie działań związanych z przemocą rówieśniczą i cyberprzemocą: diagnozę problemów, zajęcia wychowawcze, edukację dotyczącą odpowiedzialności za słowo, współpracę z rodzicami, wzmacnianie kompetencji nauczycieli oraz jasne informowanie uczniów, gdzie szukać pomocy. Program powinien odpowiadać na realne potrzeby środowiska szkolnego, a nie tylko powielać ogólne hasła.

Standardy ochrony małoletnich wzmacniają obowiązek jasnych zasad

Od strony organizacyjnej szczególne znaczenie mają standardy ochrony małoletnich. Aktualne przepisy wymagają, aby w standardach określić m.in. zasady i procedury interwencji, osoby odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń oraz sposób dokumentowania zdarzeń zagrażających dobru małoletniego. W szkołach i placówkach należy także określić wymagania dotyczące bezpiecznych relacji między małoletnimi.

Ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, art. 22c ust. 2 pkt 1:

„wymogi dotyczące bezpiecznych relacji między małoletnimi”

Ten fragment ma bezpośrednie znaczenie dla tematu hejtu. Standardy nie powinny ograniczać się do relacji dorosły–dziecko. Powinny również porządkować to, jak szkoła rozumie niedozwolone zachowania między uczniami, jak przyjmuje zgłoszenia, kto udziela wsparcia i jak dokumentuje sytuacje zagrażające dobru dziecka. Przepisy wskazują także na zasady korzystania z urządzeń elektronicznych z dostępem do sieci Internet oraz procedury ochrony dzieci przed szkodliwymi treściami i zagrożeniami w sieci Internet.

Działania publiczne w 2025 r. pokazują kierunek: relacje, szacunek i reakcja

W 2025 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej zapowiedziało „Tydzień o Przeciwdziałaniu Przemocy Rówieśniczej”, wskazując na potrzebę tworzenia bezpiecznych miejsc nauki i budowania relacji opartych na szacunku. Z kolei Ministerstwo Cyfryzacji ogłosiło działania pod hasłem „Włącz Szacunek. Wyłącz hejt.”, zaplanowane na rok szkolny 2025/2026 jako wsparcie szkół, rodziców i uczniów w walce z cyberprzemocą.

Dla szkoły najważniejszy jest nie sam udział w akcji, ale przełożenie tych działań na codzienną organizację pracy. Materiały ORE dotyczące cyberprzemocy wskazują, że zapobieganie powinno obejmować świadomość problemu, pracę z osobami doświadczającymi przemocy i sprawcami oraz tworzenie środowiska szkolnego ograniczającego destrukcyjne zachowania. Najskuteczniejsza reakcja szkoły zaczyna się przed eskalacją, a nie dopiero wtedy, gdy sprawa staje się widoczna dla całej społeczności.

Programy i kampanie, które szkoła może wykorzystać w działaniach przeciw hejtowi

Przeciwdziałanie hejtowi nie musi opierać się wyłącznie na wewnętrznych działaniach szkoły. W ostatnich latach pojawiło się kilka programów, kampanii i materiałów edukacyjnych, które mogą wspierać dyrektorów, wychowawców, pedagogów, psychologów oraz nauczycieli w pracy z uczniami. Część z nich ma charakter publiczny lub instytucjonalny, inne są inicjatywami społecznymi, ale wszystkie dotyczą bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, przeciwdziałania przemocy rówieśniczej, cyberprzemocy albo mowie nienawiści.

Nazwa programu / kampanii	Organizator / status	Zakres działań
„Włącz Szacunek. Wyłącz hejt.”	Ministerstwo Cyfryzacji, NASK, ABW; program publiczny na rok szkolny 2025/2026	Całoroczne działania przeciw cyberprzemocy: szkolenia i webinary dla nauczycieli, pedagogów i psychologów, spotkania z uczniami, Cyberlekcje 3.0, promocja higieny cyfrowej, konferencje i akcje edukacyjne.
Tydzień o Przeciwdziałaniu Przemocy Rówieśniczej	Ministerstwo Edukacji Narodowej; inicjatywa ogólnopolska	MEN zachęca szkoły do warsztatów, spotkań ze specjalistami, akcji informacyjnych i kampanii edukacyjnych. W działania włączają się także kuratorzy oświaty.
Pakiet materiałów ORE do Tygodnia Przeciwdziałania Przemocy Rówieśniczej	MEN, IBE, ORE, NASK i organizacje pozarządowe	Scenariusze zajęć, pomoce dydaktyczne i propozycje działań profilaktycznych. Materiały dotyczą m.in. hejtu w Internecie, wyśmiewania, wykluczania oraz rozpowszechniania nagrań lub zdjęć bez zgody.
Dzień Bezpiecznego Internetu	Polskie Centrum Programu Safer Internet: NASK PIB i Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę	Cykliczna kampania promująca bezpieczne korzystanie z Internetu przez dzieci i młodzież, edukację rodziców, nauczycieli i wychowawców oraz pozytywne wykorzystywanie Internetu.
OSE / publikacja „O cyberprzemocy i hejcie w sieci”	NASK, Ogólnopolska Sieć Edukacyjna	Publikacja edukacyjna dla rodziców i nauczycieli dotycząca cyberprzemocy, hejtu, cyberbullyingu, roli świadków przemocy, oversharingu i wpływu AI na rozpowszechnianie nienawistnych treści.
„Broń się w necie”	Ministerstwo Cyfryzacji, NASK, ABW	Konkurs angażujący nauczycieli, uczniów i społeczności szkolne w budowanie odporności młodych osób na dezinformację, hejt i inne zagrożenia online.
Konkurs MEN „Przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej – realizacja projektów edukacyjnych”	Ministerstwo Edukacji Narodowej; konkurs ofert w 2025 r.	Zadanie z zakresu zdrowia publicznego dotyczące realizacji projektów edukacyjnych przeciwdziałających przemocy rówieśniczej.
„Dziecko w Sieci” / projekt „RÓWIEŚNICY”	Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę; organizacja społeczna, partner NASK w Polskim Centrum Programu Safer Internet	Program obejmuje m.in. zapobieganie przemocy rówieśniczej i cyberprzemocy. Projekt „RÓWIEŚNICY” umożliwia szkołom diagnozę cyberprzemocy i udostępnia nauczycielom materiały edukacyjne do pracy z uczniami.
„Dzieciństwo bez Przemocy”	Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę i Krajowa Koalicja na Rzecz Ochrony Dzieci; kampania społeczna odnotowana także na stronie MEN	Ogólnopolska kampania przeciw przemocy wobec dzieci. Obejmuje działania edukacyjne, informacyjne i społeczne związane z ochroną dzieci przed przemocą.
„Nie hejtuję – motywuję”	Fundacja „W zgodzie ze sobą”; kampania społeczna	Kampania społeczna skoncentrowana na przeciwdziałaniu mowie nienawiści, ograniczaniu skutków hejtu oraz promowaniu szacunku, empatii i odpowiedzialności społecznej.
Wielka Koalicja Przeciwko Hejtowi	Inicjatywa społeczna	Kampania sportowo-edukacyjna dla gmin i społeczności szkolnych, oparta na integracji, współpracy klas i działaniach zespołowych.
#HejtOVER	Miasto Wrocław, MOPS Wrocław i instytucje miejskie	Kampania miejska przeciw hejtowi, przemocy rówieśniczej i cyberprzemocy, skierowana głównie do uczniów szkół podstawowych, a także rodziców, nauczycieli i osób pracujących z dziećmi.

Hejt wśród uczniów wymaga procedury, języka i zaufania

Szkoła potrzebuje prostego i zrozumiałego języka, którym opisuje niedozwolone zachowania. Uczeń powinien wiedzieć, że wyśmiewanie wyglądu, poniżające komentarze, publikowanie obraźliwych treści, wykluczanie z grupy czy podszywanie się pod inną osobę nie są „żartem”, jeżeli naruszają bezpieczeństwo i dobro drugiego ucznia. Nauczyciel powinien natomiast wiedzieć, gdzie kończy się zwykła rozmowa wychowawcza, a zaczyna potrzeba uruchomienia procedury, powiadomienia rodziców, specjalistów szkolnych lub innych instytucji.

Nie każdy przypadek hejtu będzie miał ten sam ciężar, ale każdy wymaga uważności. Artykułowane w przepisach bezpieczeństwo, profilaktyka, standardy ochrony małoletnich i zasady korzystania z urządzeń z dostępem do Internetu tworzą wspólną ramę działania. W tej ramie mieści się zarówno edukacja uczniów, jak i reakcja na konkretne zgłoszenie.

Hejt wśród uczniów nie jest wyłącznie problemem komunikacji w sieci. To sprawdzian jakości relacji, zaufania do dorosłych i gotowości szkoły do reagowania. Raport NASK pokazuje skalę i mechanizmy cyberprzemocy, materiały ORE porządkują działania profilaktyczne, a przepisy wskazują formalne ramy bezpieczeństwa i ochrony małoletnich. Dobrze przygotowana szkoła nie czeka, aż uczeń sam poradzi sobie z problemem. Tworzy takie zasady, aby wiedział, że może liczyć na reakcję.