Egzaminy klasyfikacyjne ucznia w edukacji domowej — zasady organizacji i obowiązki szkoły

Uczeń realizujący obowiązek szkolny albo obowiązek nauki poza szkołą nie jest oceniany w typowym trybie bieżącej pracy na lekcjach. Roczne oceny klasyfikacyjne uzyskuje na podstawie rocznych egzaminów klasyfikacyjnych, przeprowadzanych przez szkołę, której dyrektor wydał zezwolenie na edukację domową. Wynika to bezpośrednio z art. 37 ustawy — Prawo oświatowe.

Edukacja domowa a roczne egzaminy klasyfikacyjne

Zezwolenie na spełnianie obowiązku szkolnego albo obowiązku nauki poza szkołą wydaje dyrektor szkoły, do której dziecko zostało przyjęte. Do wniosku rodzice dołączają m.in. oświadczenie o zapewnieniu warunków do realizacji podstawy programowej oraz zobowiązanie do przystępowania przez dziecko do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych.

Zgodnie z ustawą — Prawo oświatowe, art. 37 ust. 4: „Uczniowi takiemu nie ustala się oceny zachowania”. Oznacza to, że w edukacji domowej egzamin służy ustaleniu ocen z zajęć edukacyjnych, a nie ocenie funkcjonowania ucznia w społeczności szkolnej.

Zakres egzaminu klasyfikacyjnego w edukacji domowej

Egzaminy obejmują zakres części podstawy programowej obowiązującej na danym etapie edukacyjnym, uzgodnionej na dany rok szkolny z dyrektorem szkoły. Nie jest to więc dowolny sprawdzian przygotowany przez szkołę, lecz egzamin powiązany z roczną klasyfikacją ucznia.

Rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów wskazuje, że egzamin klasyfikacyjny przeprowadza się w formie pisemnej i ustnej. Inaczej wygląda to przy niektórych przedmiotach: egzamin z informatyki ma przede wszystkim formę zadań praktycznych. Dla ucznia w edukacji domowej nie przeprowadza się egzaminów klasyfikacyjnych z plastyki, muzyki, techniki, wychowania fizycznego oraz dodatkowych zajęć edukacyjnych.

Termin egzaminu i uzgodnienie z rodzicami

Ustawa o systemie oświaty w art. 44l ust. 2 wskazuje: „Termin egzaminu klasyfikacyjnego uzgadnia się z uczniem i jego rodzicami”. Ten sam przepis określa graniczny termin — egzamin klasyfikacyjny przeprowadza się nie później niż w dniu poprzedzającym dzień zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych.

Jeżeli uczeń z przyczyn usprawiedliwionych nie przystąpi do egzaminu w ustalonym terminie, może przystąpić do niego w dodatkowym terminie wyznaczonym przez dyrektora szkoły. Ocena ustalona w wyniku egzaminu klasyfikacyjnego jest ostateczna, z zastrzeżeniem przepisów dotyczących egzaminu poprawkowego oraz zastrzeżeń do trybu ustalenia oceny.

Komisja egzaminacyjna i obecność rodziców na egzaminie

Egzamin klasyfikacyjny przeprowadza komisja powołana przez dyrektora szkoły. W przypadku ucznia realizującego edukację domową w skład komisji wchodzą: dyrektor szkoły albo nauczyciel wyznaczony przez dyrektora jako przewodniczący oraz nauczyciel albo nauczyciele zajęć edukacyjnych, z których przeprowadzany jest egzamin.

Ustawa o systemie oświaty, art. 44l ust. 1, ujmuje to krótko: egzamin „przeprowadza komisja powołana przez dyrektora szkoły”. Rozporządzenie doprecyzowuje także, że przewodniczący komisji uzgadnia z uczniem i jego rodzicami liczbę zajęć edukacyjnych, z których uczeń może przystąpić do egzaminów w ciągu jednego dnia. Rodzice mogą być obecni podczas egzaminu jako obserwatorzy — zgodnie z § 15 ust. 9 rozporządzenia: „w charakterze obserwatorów, rodzice ucznia”.

Dokumentacja egzaminu klasyfikacyjnego

Z egzaminu klasyfikacyjnego sporządza się protokół. Powinien on zawierać m.in. nazwę zajęć edukacyjnych, skład komisji, termin egzaminu, imię i nazwisko ucznia, zadania egzaminacyjne oraz ustaloną ocenę klasyfikacyjną. Do protokołu dołącza się odpowiednio pisemne prace ucznia, zwięzłą informację o odpowiedziach ustnych i zwięzłą informację o wykonaniu zadania praktycznego. Protokół stanowi załącznik do arkusza ocen ucznia.

Dla szkoły oznacza to konieczność zadbania nie tylko o sam przebieg egzaminu, ale również o pełną, uporządkowaną dokumentację. Jest ona częścią dokumentacji przebiegu nauczania i powinna pozwalać odtworzyć podstawowe elementy egzaminu: skład komisji, zakres zadań oraz ustaloną ocenę.

Nieprzystąpienie do egzaminu albo niezdanie egzaminu

Konsekwencje braku przystąpienia do egzaminu zależą od przyczyny. Jeżeli nieobecność jest usprawiedliwiona, ustawa przewiduje dodatkowy termin wyznaczony przez dyrektora szkoły. Jeżeli natomiast uczeń z przyczyn nieusprawiedliwionych nie przystąpi do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych albo ich nie zda, może to skutkować cofnięciem zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą.

Wyjątek dotyczy dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. W ich przypadku przepisów o rocznych egzaminach klasyfikacyjnych z art. 37 ust. 4 nie stosuje się.

Krótkie podsumowanie

Egzamin klasyfikacyjny ucznia w edukacji domowej jest formalnym elementem rocznej klasyfikacji, a nie zwykłym sprawdzianem szkolnym. Szkoła powinna zadbać o zgodny z przepisami zakres egzaminu, właściwy termin, powołanie komisji, możliwość udziału rodziców jako obserwatorów oraz prawidłowy protokół. Najważniejsze organizacyjnie są trzy elementy: uzgodnienie terminu, prawidłowy skład komisji i kompletna dokumentacja egzaminu.