Korzystanie z ekranów przez małe dzieci. Wnioski z raportu „Brzdąc w sieci 2.0”

Korzystanie z ekranów przez dzieci w wieku przedszkolnym jest jednym z najczęściej omawianych tematów w rozmowach o wychowaniu, profilaktyce i bezpieczeństwie cyfrowym. Raport „Brzdąc w sieci 2.0” nie daje prostych odpowiedzi, ale pomaga uporządkować dyskusję: pokazuje, że znaczenie ma nie tylko sam kontakt dziecka z urządzeniem cyfrowym, lecz także czas, pora dnia i sposób korzystania z ekranów.

Raport „Brzdąc w sieci 2.0” jako źródło wiedzy o ekranach

Raport „Brzdąc w sieci 2.0 – używanie urządzeń mobilnych przez dzieci w wieku 4–6 lat a wybrane funkcje poznawcze” został udostępniony w zasobach Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Z informacji KCPU wynika, że projekt realizowała Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, a data realizacji to 2022 rok.

Raport dotyczy dzieci w wieku 4–6 lat, czyli grupy szczególnie istotnej z punktu widzenia przedszkoli, oddziałów przedszkolnych i pierwszych lat edukacji szkolnej. Nie jest to dokument prawny i nie nakłada na szkoły nowych obowiązków, ale może być użyteczny przy planowaniu działań profilaktycznych, rozmów z rodzicami oraz edukacji dotyczącej higieny cyfrowej.

Raport „Brzdąc w sieci 2.0”, sekcja „Streszczenie”:

„Celem projektu była weryfikacja związku pomiędzy korzystaniem z urządzeń cyfrowych przez dzieci w wieku 4-6 lat a ich funkcjonowaniem poznawczym.”

Co badano u dzieci korzystających z urządzeń cyfrowych

W badaniu uczestniczyły dzieci oraz ich rodzice. Rodzice wypełniali ankietę dotyczącą sposobu używania urządzeń cyfrowych przez dziecko, a dzieci wykonywały zadania na komputerze i tablecie. Sprawdzano wybrane obszary funkcjonowania poznawczego, w tym pamięć niewerbalną, uwagę selektywną, umiejętność hamowania reakcji oraz szybkość reakcji.

To ważne rozróżnienie: raport nie badał ogólnie „dobrego” albo „złego” wpływu Internetu na dziecko. Analizował związek między korzystaniem z urządzeń cyfrowych a wybranymi funkcjami poznawczymi. Wnioski należy więc odnosić do zakresu badania, a nie rozszerzać ich na wszystkie aspekty rozwoju dziecka.

Ekrany a funkcjonowanie poznawcze dzieci

Z raportu wynika, że nie stwierdzono zasadniczych różnic w analizowanych funkcjach poznawczych między dziećmi korzystającymi i niekorzystającymi z urządzeń cyfrowych. Autorzy wskazali jedną istotną różnicę dotyczącą odsetka poprawnych odpowiedzi w teście mierzącym pamięć, ale zaznaczono, że różnice wyjaśniały znikomy odsetek wariancji.

Jednocześnie częstsze korzystanie z urządzeń cyfrowych wiązało się z krótszym czasem reakcji, ale nie z większą poprawnością odpowiedzi. Innymi słowy, kontakt z urządzeniami mógł ułatwiać dziecku poruszanie się po interfejsie, ale nie oznaczał automatycznie trafniejszego wykonywania zadań.

Raport „Brzdąc w sieci 2.0”, sekcja „Rekomendacje praktyczne”:

„Wyniki badania wprawdzie nie pokazały jednoznacznie, że korzystanie z urządzeń cyfrowych obniża kompetencje poznawcze dzieci, ale pokazały, że raczej ich nie podwyższa.”

Wieczorne korzystanie z ekranów ma znaczenie

Jednym z bardziej konkretnych wniosków raportu jest związek między korzystaniem z urządzeń cyfrowych wieczorem, po kolacji, a większą liczbą błędów w zadaniach sprawdzających pamięć. To nie oznacza prostego zakazu ani automatycznego wniosku, że każdy kontakt z ekranem szkodzi. Pokazuje jednak, że pora korzystania z urządzeń może mieć znaczenie dla funkcjonowania dziecka.

Dla szkoły i nauczycieli może to być przydatny punkt wyjścia do rozmów z rodzicami. Zamiast formułować ogólne komunikaty przeciwko technologii, lepiej mówić o higienie cyfrowej: ograniczaniu ekranów przed snem, doborze treści, roli dorosłego oraz obserwacji zmian w zachowaniu dziecka.

Raport „Brzdąc w sieci 2.0”, sekcja „Rekomendacje praktyczne”:

„Wyniki wskazują wręcz, że istnieje związek (choć niewielki) pomiędzy korzystaniem z urządzeń cyfrowych przez dziecko wieczorami, po kolacji i większą ilością błędów popełnianych w zadaniach sprawdzających pamięć.”

Higiena cyfrowa w komunikacji szkoły z rodzicami

W informatorze dla rodziców i nauczycieli dotyczącym cyfrowej rzeczywistości higiena cyfrowa została opisana jako świadome, ograniczone i bezpieczne korzystanie z ekranów, bez negatywnego wpływu na zdrowie, relacje i inne aspekty życia. Dokument wskazuje także na potrzebę kontroli treści, towarzyszenia dziecku i stopniowego wprowadzania go w świat cyfrowy.

Informator dla rodziców i nauczycieli „Jak chronić dzieci i wspierać rodziców oraz nauczycieli i szkoły w cyfrowej rzeczywistości”, część „Jak mądrze korzystać z ekranów – higiena cyfrowa”:

„Rodzice i opiekunowie powinni kontrolować treści, towarzyszyć dziecku i stopniowo wprowadzać je w świat cyfrowy.”

Ten kierunek dobrze uzupełnia wnioski z raportu „Brzdąc w sieci 2.0”. Szkoła nie musi przedstawiać technologii wyłącznie jako zagrożenia. Może natomiast zachęcać do rozsądnych zasad: ograniczania czasu przed ekranem, unikania urządzeń przed snem, dbania o aktywności offline oraz uważnego obserwowania funkcjonowania dziecka.

Co z raportu wynika dla dyrektora i nauczyciela

Najważniejszy wniosek dla szkoły jest organizacyjny i wychowawczy: temat ekranów powinien być omawiany spokojnie, na podstawie danych, bez uproszczeń. Raport nie tworzy nowych procedur ani obowiązków formalnych, ale może wspierać działania profilaktyczne, edukację rodziców oraz rozmowy o zdrowych nawykach cyfrowych.

Dla dyrektora i nauczyciela szczególnie istotne jest to, że urządzenie cyfrowe nie powinno być traktowane jako neutralny „wypełniacz czasu” małego dziecka. Znaczenie ma wiek, pora dnia, treść, obecność dorosłego i równowaga między aktywnościami cyfrowymi a ruchem, snem, relacjami i zabawą poza ekranem.

Korzystanie z ekranów przez małe dzieci wymaga rozsądnego prowadzenia, a nie skrajnych ocen. Raport „Brzdąc w sieci 2.0” pokazuje, że technologia sama w sobie nie rozwiązuje problemów rozwojowych i nie zastępuje relacji z dorosłym. Może natomiast stać się tematem dobrze zaplanowanej profilaktyki szkolnej oraz rzeczowej współpracy szkoły z rodzicami.