Dzień wolny za pracę nauczyciela w sobotę lub niedzielę

Jeżeli nauczyciel wykonuje w sobotę lub niedzielę zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze, punktem wyjścia nie jest ogólny schemat z Kodeksu pracy, lecz Karta Nauczyciela. To ona reguluje czas pracy nauczycieli i wprost wskazuje, kiedy przysługuje inny dzień wolny, a kiedy wyjątkowo możliwe jest odrębne wynagrodzenie.

Pięciodniowy tydzień pracy nauczyciela

Karta Nauczyciela stanowi, że nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć obowiązuje pięciodniowy tydzień pracy. To podstawowa zasada organizacji czasu pracy w szkole. Ustawa dopuszcza wprawdzie ustalenie czterodniowego tygodnia pracy w szczególnych sytuacjach, ale co do zasady nauczyciel pracuje w układzie pięciodniowym.

W szkołach, w których praca odbywa się przez cały tydzień, ustawodawca dodatkowo przewidział, że nauczyciel powinien korzystać co najmniej raz na dwa tygodnie z dwóch kolejnych dni wolnych od pracy, z których jeden musi przypadać w niedzielę.

Kiedy sobota lub niedziela daje prawo do innego dnia wolnego

Najważniejszy dla tego zagadnienia jest art. 42c ust. 3 Karty Nauczyciela. Przepis mówi: „Za zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze, wykonywane w dniu wolnym od pracy, nauczyciel otrzymuje inny dzień wolny od pracy”. Jeżeli więc sobota lub niedziela jest dla danego nauczyciela dniem wolnym od pracy, a tego dnia realizuje on takie zajęcia, zasadą jest oddanie innego dnia wolnego.

Znaczenie ma tu także rozróżnienie między dniem wolnym od pracy a dniem wolnym wyłącznie od zajęć dydaktyczno-wychowawczych. W oficjalnej odpowiedzi na interpelację z 25 czerwca 2024 r. wskazano, że dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych są dniami pracy nauczyciela. To ważne przy planowaniu szkolnych wydarzeń, egzaminów i innych obowiązków organizacyjnych.

art. 42c ust. 3 Karty Nauczyciela:

„Za zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze, wykonywane w dniu wolnym od pracy, nauczyciel otrzymuje inny dzień wolny od pracy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach zamiast dnia wolnego nauczyciel otrzymuje odrębne wynagrodzenie, w wysokości ustalonej w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 30 ust. 5.”

Kiedy zamiast dnia wolnego możliwe jest wynagrodzenie

Ustawa nie zakłada dowolności między dniem wolnym a zapłatą. Karta Nauczyciela przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach zamiast dnia wolnego nauczyciel otrzymuje odrębne wynagrodzenie. Oznacza to, że pierwszym rozwiązaniem pozostaje udzielenie dnia wolnego, a wypłata jest rozwiązaniem wyjątkowym.

Sposób ustalenia tego wynagrodzenia doprecyzowuje rozporządzenie płacowe. Zgodnie z § 10, nauczycielowi, który realizuje zajęcia w dniu wolnym od pracy i nie otrzymuje za ten dzień innego dnia wolnego, przysługuje odrębne wynagrodzenie za każdą godzinę pracy, obliczane jak za godzinę ponadwymiarową.

Sobota lub niedziela a praca w święto

Osobno uregulowano sytuację pracy w święto. Art. 42c ust. 4 Karty Nauczyciela stanowi, że za pracę w święto, przypadające poza dwoma dniami w tygodniu wolnymi od pracy, nauczyciel otrzymuje inny dzień wolny od pracy. Także tutaj ustawa dopuszcza wyjątek: w szczególnie uzasadnionych przypadkach zamiast dnia wolnego przysługuje wynagrodzenie z 100% dodatkiem.

To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. Inne zasady dotyczą zwykłej soboty lub niedzieli będącej dniem wolnym od pracy, a inne pracy wykonywanej w święto. W obu przypadkach ustawa odwołuje się jednak najpierw do rekompensaty czasem wolnym, a dopiero wyjątkowo do rekompensaty pieniężnej.

Co z tego wynika dla dyrektora szkoły i nauczyciela

Dla dyrektora szkoły najważniejsze jest to, że weekendowa aktywność nauczyciela nie powinna być oceniana wyłącznie przez sam fakt obecności w szkole. Znaczenie ma to, czy były wykonywane zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze w dniu wolnym od pracy i czy możliwe jest udzielenie innego dnia wolnego. Dopiero gdy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, można przejść do rozliczenia wynagrodzenia.

Dla nauczyciela oznacza to z kolei, że prawo do rekompensaty za pracę w sobotę lub niedzielę wynika z przepisów szczególnych Karty Nauczyciela, a nie z uproszczonego założenia, że każda weekendowa obecność automatycznie daje dodatkowy dzień wolny. Ustawa wiąże to uprawnienie z konkretnym rodzajem wykonywanych zajęć i z pojęciem dnia wolnego od pracy.

Krótko mówiąc: jeżeli nauczyciel pracuje w sobotę lub niedzielę będącej dla niego dniem wolnym od pracy i wykonuje wtedy zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze, zasadą jest inny dzień wolny. Wynagrodzenie pojawia się wyjątkowo, gdy nie ma podstaw do oddania dnia wolnego w naturze. Taki model wynika wprost z Karty Nauczyciela i przepisów wykonawczych.