„Program dla szkół” to jedno z tych rozwiązań, o których w szkole mówi się rzadko, bo po prostu działa. Uczniowie młodszych klas otrzymują bezpłatnie owoce, warzywa oraz naturalne produkty mleczne — bez opłat po stronie rodziców i bez kosztu zakupu po stronie placówki. Program działa dziewiąty rok i jest dziś niemal powszechny: w roku szkolnym 2025/2026 uczestniczyło w nim blisko 11,9 tys. szkół i około 90% uprawnionych uczniów.
Nie znaczy to jednak, że temat jest zamknięty. Dla szkół, które dotąd nie przystąpiły, oraz dla tych, które przystępują rutynowo, warto uporządkować dwie rzeczy: na czym dokładnie polega udział i jakie obowiązki z niego wynikają. Zwłaszcza że terminy zgłoszeń bywają krótkie, a zasady są ustalane odrębnie na każdy rok szkolny.
Uwaga wstępna: przepisy zmieniają się co roku
To zastrzeżenie ma znaczenie praktyczne większe, niż mogłoby się wydawać. Ramy programu określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 lipca 2025 r. w sprawie szczegółowego zakresu zadań realizowanych przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa związanych z wdrożeniem na terytorium RP programu dla szkół (Dz.U. z 2025 r. poz. 959). Jego § 2 odnosi się jednak wyłącznie do roku szkolnego 2025/2026 — wskazuje konkretne daty okresów udostępniania i konkretne terminy.
Na lipiec 2026 r. odpowiednik tego aktu na rok szkolny 2026/2027 nie został jeszcze ogłoszony (poprzednie rozporządzenie opublikowano w Dzienniku Ustaw 21 lipca 2025 r.). Wszystkie przywołane niżej liczby, terminy i asortyment należy zatem traktować jako obraz mechanizmu, a nie jako obowiązujące terminy na nadchodzącą edycję. Przed przystąpieniem trzeba sprawdzić aktualne rozporządzenie oraz Warunki udziału publikowane przez KOWR.
Prosta idea, która porządkuje edukację zdrowotną
Program to projekt unijny, koordynowany w Polsce przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej, finansowany ze środków UE i budżetu krajowego. Polega na nieodpłatnym udostępnianiu dzieciom owoców i warzyw oraz mleka i przetworów mlecznych. Stanowi kontynuację wcześniejszych programów „Mleko w szkole” i „Owoce i warzywa w szkole”.
Cel nie sprowadza się do samej dystrybucji. Chodzi o kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych, wiedzę o pochodzeniu produktów rolnych oraz o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności. Dobrze poprowadzony program staje się stałym punktem roku szkolnego, a nie jednorazową akcją: uczniowie regularnie otrzymują produkty na terenie szkoły, nauczyciele mogą powiązać je z zajęciami, a placówka wzmacnia spójny przekaz o zdrowym stylu życia.
Kto może skorzystać
Krąg beneficjentów wyznacza § 2 rozporządzenia. W edycji 2025/2026 obejmował on dzieci uczęszczające:
„do klas I–V szkół podstawowych i ogólnokształcących szkół muzycznych I stopnia oraz do klas I i II ogólnokształcących szkół baletowych”
Warto zauważyć, że zakres klas I–V dotyczy zarówno szkół podstawowych, jak i ogólnokształcących szkół muzycznych I stopnia; ograniczenie do klas I–II odnosi się wyłącznie do szkół baletowych. Z perspektywy dyrektora szkoły podstawowej komunikat jest prosty: program obejmuje uczniów klas I–V i może wpisać się w normalny rytm pracy placówki.
Istotny warunek, o którym łatwo zapomnieć na etapie planowania: produkty udostępnia się dzieciom, w imieniu których rodzice lub opiekunowie prawni wyrazili zgodę. Liczba tych dzieci jest jednym z obowiązkowych elementów umowy z dostawcą.
Jak szkoła może przystąpić
Ustawodawca przewidział dwie ścieżki, a jedna z nich jest zdecydowanie prostsza.
Ścieżka pierwsza — przez zatwierdzonego dostawcę. Podstawa jest tu jednoznaczna:
§ 6: „Szkoły podstawowe, które nie ubiegają się o zatwierdzenie, mogą uczestniczyć w programie”
Przepis ten ma dla dyrektora znaczenie praktyczne. „Zatwierdzenie” dotyczy placówek, które chcą samodzielnie organizować dostawy i rozliczać pomoc z KOWR — to procedura wymagająca. Szkoła, która o taki status się nie ubiega, i tak uczestniczy w programie w pełnym zakresie, korzystając z dostaw realizowanego przez zatwierdzonego dostawcę. Zawiera z nim umowę nieodpłatnego dostarczania produktów na formularzu udostępnionym przez KOWR; w każdym komponencie może to być tylko jeden dostawca (§ 8 ust. 4), przy czym nic nie stoi na przeszkodzie, by ten sam podmiot obsługiwał oba komponenty.
Dostawca zobowiązuje się dostarczać produkty o asortymencie, jakości i w ilościach umożliwiających szkole udostępnienie ich zgodnie z załącznikami do rozporządzenia, a następnie sam składa wniosek o pomoc do KOWR. Szkoła nie rozlicza się finansowo — ale dołącza do tego wniosku oświadczenie o liczbie udostępnionych porcji, sporządzone na podstawie własnej ewidencji.
Ścieżka druga — samodzielna organizacja dostaw. Wymaga uprzedniego zatwierdzenia przez oddział terenowy KOWR, prowadzenia dokumentacji magazynowej i księgowej oraz samodzielnego wnioskowania o pomoc. Pozostaje możliwa, ale dla większości placówek ścieżka „przez dostawcę” będzie po prostu wygodniejsza.
Co dokładnie trafia do uczniów
Program obejmuje dwa komponenty: owocowo-warzywny i mleczny. W edycji 2025/2026 rozporządzenie wymieniało jabłka, gruszki, śliwki, truskawki, marchew, rzodkiewki, paprykę słodką, pomidory i kalarepę, a w komponencie mlecznym — mleko bez dodatków smakowych, jogurt naturalny, kefir naturalny i maślankę naturalną.
To nie są produkty dobierane dowolnie przez szkołę. Rozporządzenie określa asortyment, gramaturę porcji i sposób udostępniania. Załącznik nr 1 przesądza, że owoce i warzywa udostępnia się dzieciom „w stanie gotowym do bezpośredniego spożycia”. Uczeń nie otrzymuje więc produktu wymagającego obróbki w szkolnej kuchni. Wymogi jakościowe odsyłają do norm jakości handlowej UE — dla jabłek i gruszek udostępnianych w całości wymagana jest klasa I albo „ekstra” — a warzywa udostępniane w częściach nie mogą wykazywać objawów gnicia lub zepsucia.
Warto pamiętać o skali i rytmie. Produkty nie trafiają do uczniów codziennie. W edycji 2025/2026 każde dziecko otrzymywało w każdym z dwóch okresów udostępniania 20 porcji owoców i warzyw oraz odpowiednio 21 i 20 porcji mlecznych, rozłożonych na 8, 9 albo 10 wybranych tygodni, po co najmniej dwie porcje z każdego komponentu tygodniowo. Co ważne, okresy udostępniania nie pokrywają się dokładnie z semestrami i są wyznaczane odrębnie dla trzech grup województw, zgodnie z terminami ferii.
Dwa ograniczenia bywają w praktyce pomijane, a mają znaczenie organizacyjne: produkty nie mogą zastępować składników regularnych, płatnych posiłków szkolnych, a w szkołach wydających takie posiłki porcji nie udostępnia się na przerwach, na których posiłki te są wydawane.
Dlaczego program bywa dla dyrektora atrakcyjny
Po pierwsze, daje konkretny, widoczny efekt: uczniowie realnie otrzymują owoce, warzywa i naturalne produkty mleczne, bezpłatnie. Po drugie, wspiera działania, które szkoły i tak prowadzą — edukację zdrowotną, profilaktykę, rozmowy o odżywianiu, wspólne śniadania. Po trzecie, ma gotową strukturę: warunki udziału, formularze, wzory umów, materiały edukacyjne i wykaz zatwierdzonych dostawców są publikowane przez KOWR.
Uczciwie trzeba jednak dodać: program nie jest dla szkoły całkowicie bezkosztowy. Placówka nie płaci za produkty, ale ponosi koszt organizacyjny — czas pracy osób odbierających i wydających produkty, prowadzących ewidencję i utrzymujących kontakt z dostawcą.
Obowiązki szkoły — przewidywalne, ale realne
Udziału nie należy traktować jako nieformalnej akcji. Szkoła powinna wiedzieć, ilu uczniów obejmuje program, kto odpowiada za odbiór produktów, gdzie i jak są one udostępniane, jak dokumentuje się odbiór oraz kto utrzymuje kontakt z dostawcą.
Obowiązek ewidencyjny. Zgodnie z § 8 ust. 2 rozporządzenia szkoły, które zawarły umowę z dostawcą, prowadzą bieżącą ewidencję owoców i warzyw lub mleka dostarczanych i udostępnianych w ramach programu — na formularzu udostępnionym przez KOWR. Szkoły zatwierdzone, organizujące dostawy samodzielnie, prowadzą dodatkowo dokumentację magazynową i księgową (§ 5 ust. 2 pkt 2 lit. a). W praktyce oznacza to wyznaczenie osoby odpowiedzialnej i stałą kontrolę jakości otrzymywanych produktów.
Obowiązek edukacyjny. Ten bywa przeoczany na etapie decyzji o przystąpieniu, a ma istotne znaczenie planistyczne. Udział wiąże się z koniecznością realizacji środków towarzyszących o charakterze edukacyjnym, określonych w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 31 sierpnia 2017 r. Zgodnie z wytycznymi KOWR szkoła podstawowa realizuje co najmniej dwa działania edukacyjne w każdym semestrze, wybierane z katalogu ministerialnego. Nie jest to element fakultatywny, lecz warunek prawidłowego udziału, który trzeba wpisać w harmonogram pracy nauczycieli — a następnie sprawozdać, przekazując KOWR informację o przeprowadzonych działaniach.
Żaden z tych obowiązków nie jest sam w sobie powodem, by z programu rezygnować. Wszystkie są przewidywalne i opisane w dokumentach, a dobrze zorganizowana placówka włączy je w zwykły obieg zadań administracyjnych i dydaktycznych — podobnie jak inne działania wymagające ewidencji i współpracy z podmiotem zewnętrznym. Warto natomiast pamiętać, że prawidłowa realizacja programu ma bezpośrednie przełożenie na rozliczenie środków — także tych unijnych.
Działania edukacyjne — obowiązek, który warto wykorzystać
Skoro działania edukacyjne i tak są wymagane, warto uczynić z nich rzeczywistą wartość, a nie formalność. Materiały programu podpowiadają konkretne pomysły: wspólne przygotowywanie i spożywanie drugiego śniadania, zakładanie ogródków szkolnych (także w formie grządek na parapecie czy upraw w donicach), warsztaty kulinarne, konkursy, festyny oraz wycieczki do gospodarstw rolnych i zakładów przetwórczych. Część warsztatów i wycieczek KOWR organizuje i finansuje samodzielnie — w roku szkolnym 2024/2025 było to ok. 4700 warsztatów i 2000 wycieczek. W komunikacji z dziećmi wykorzystywany jest Chrumas — animowany bohater promujący zdrowe odżywianie.
To dobry punkt wyjścia dla nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej, wychowawców, świetlicy, pedagogów oraz zespołów odpowiedzialnych za profilaktykę. Dzięki temu produkty przestają być wyłącznie przekąską, a stają się częścią szerszego przekazu wychowawczego — tym bardziej że promocja zdrowego stylu życia należy do kierunków polityki oświatowej państwa.
Od czego zacząć
Punktem wyjścia jest oficjalny serwis www.programdlaszkol.org — znajdują się tam warunki udziału, akty prawne, formularze, wykaz zatwierdzonych dostawców, materiały do pobrania i dane kontaktowe oddziałów terenowych KOWR.
Kluczowa uwaga praktyczna dotyczy terminów. Okno na przystąpienie jest krótkie i ustalane osobno dla każdej edycji. W roku szkolnym 2025/2026 wyglądało to tak:
- 12 września 2025 r. — termin, w którym dostawca przekazywał do właściwego OT KOWR kopię umowy zawartej ze szkołą (§ 9 ust. 3). W praktyce oznaczało to, że szkoła musiała podpisać umowę wcześniej;
- 26 września 2025 r. — termin, w którym szkoła zatwierdzona, organizująca dostawy samodzielnie, składała oświadczenie o liczbie dzieci i harmonogramie udostępniania (§ 5 ust. 3);
- 15 września 2025 r. — start dostaw.
Terminy na rok szkolny 2026/2027 zostaną określone w nowym rozporządzeniu i nowych Warunkach udziału. Dlatego program najlepiej potraktować jako zadanie do zaplanowania z wyprzedzeniem, jeszcze przed końcem wakacji: sprawdzić ogłoszenie nowej edycji, ustalić liczbę uczniów i zebrać zgody rodziców, wybrać dostawcę z wykazu, podpisać umowę i wyznaczyć osobę odpowiedzialną za bieżącą obsługę. Wówczas udział nie staje się chaotycznym dodatkiem, lecz dobrze przygotowanym elementem pracy szkoły.
Mała zmiana, która zostaje z uczniami na dłużej
„Program dla szkół” nie rozwiąże wszystkich problemów związanych z żywieniem dzieci — i nie warto obiecywać, że rozwiąże. Potrafi natomiast dać placówce bardzo konkretny impuls. Uczniowie widzą owoce, warzywa i produkty mleczne nie na plakacie, lecz na własnej ławce. Nauczyciele mogą ten moment wykorzystać do rozmowy, a dyrektor — wpisać program w szerszą politykę zdrowotną szkoły.
Dla placówki, która jeszcze z niego nie korzysta, najważniejsza informacja jest prosta: wystarczy śledzić ogłoszenie nowej edycji, sprawdzić aktualne warunki udziału, wybrać zatwierdzonego dostawcę i podpisać umowę w terminie — pamiętając o obowiązkach ewidencyjnych i edukacyjnych. To jedna z tych możliwości, których nie trzeba wymyślać od początku. Wystarczy ją dobrze wykorzystać.
Podstawy prawne i źródła
- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 lipca 2025 r. w sprawie szczegółowego zakresu zadań realizowanych przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa związanych z wdrożeniem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej programu dla szkół (Dz.U. z 2025 r. poz. 959) — dotyczy roku szkolnego 2025/2026
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 31 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowego sposobu realizacji w szkołach środków towarzyszących o charakterze edukacyjnym, które służą prawidłowej realizacji programu dla szkół oraz upowszechniają wśród dzieci zdrowe nawyki żywieniowe
- Ustawa z 11 marca 2004 r. o organizacji niektórych rynków rolnych (art. 38x–38z)
- Warunki udziału w „Programie dla szkół” w roku szkolnym 2025/2026 wraz z załącznikami — https://www.programdlaszkol.org
- Komunikaty KOWR: „Zdrowa energia na cały rok szkolny – rusza »Program dla szkół« 2025/2026”; „Program dla szkół – kształtowanie zdrowego stylu życia” — gov.pl/web/kowr