Komisja po zastrzeżeniach do oceny klasyfikacyjnej. Kto powinien wejść w jej skład?

Zastrzeżenia zgłoszone przez ucznia lub rodzica do rocznej oceny klasyfikacyjnej nie uruchamiają automatycznie ponownego oceniania. Zanim dojdzie do sprawdzianu wiadomości i umiejętności albo do ponownego ustalenia oceny zachowania, dyrektor szkoły musi najpierw stwierdzić, że ocena z zajęć edukacyjnych albo ocena zachowania została ustalona z naruszeniem trybu jej ustalania. Dopiero to ustalenie otwiera drogę do powołania komisji. Jej skład nie jest przy tym dowolny — zależy od tego, czy sprawa dotyczy oceny z przedmiotu, czy oceny zachowania, a niekiedy także od typu szkoły.

Zastrzeżenia to nie odwołanie od stopnia

Warto od razu rozwiać najczęstsze nieporozumienie. Instytucja zastrzeżeń nie służy podważeniu samej wysokości stopnia, lecz zakwestionowaniu sposobu, w jaki został on ustalony. W szkołach dla dzieci i młodzieży podstawą działania dyrektora jest art. 44n ustawy o systemie oświaty, który dotyczy sytuacji, gdy uczeń lub jego rodzice uznają, że roczna ocena klasyfikacyjna z zajęć edukacyjnych albo roczna ocena klasyfikacyjna zachowania została ustalona niezgodnie z przepisami dotyczącymi trybu jej ustalania. Istotą zarzutu jest więc naruszenie procedury, a nie subiektywne przekonanie, że ocena powinna być wyższa.

Ustawa o systemie oświaty, art. 44n ust. 1: „Uczeń lub jego rodzice mogą zgłosić zastrzeżenia do dyrektora szkoły„

Zastrzeżenia zgłasza się od dnia ustalenia rocznej oceny klasyfikacyjnej, nie później jednak niż w terminie 2 dni roboczych od dnia zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Jeżeli ocena została ustalona w wyniku egzaminu poprawkowego, termin ten jest dłuższy i wynosi 5 dni roboczych od dnia przeprowadzenia egzaminu — a ocena ustalona wówczas przez komisję jest ostateczna.

Komisja do oceny z przedmiotu — skład przedmiotowy

Jeżeli dyrektor stwierdzi, że roczna ocena klasyfikacyjna z zajęć edukacyjnych została ustalona niezgodnie z przepisami dotyczącymi trybu jej ustalania, powołuje komisję, która przeprowadza sprawdzian wiadomości i umiejętności ucznia oraz ustala roczną ocenę klasyfikacyjną z tych zajęć.

W szkołach publicznych dla dzieci i młodzieży — a więc m.in. w szkole podstawowej, liceum ogólnokształcącym, technikum i branżowej szkole I stopnia — w skład komisji wchodzą trzy osoby: dyrektor szkoły albo wyznaczony przez niego nauczyciel jako przewodniczący, nauczyciel prowadzący dane zajęcia edukacyjne oraz nauczyciel prowadzący takie same lub pokrewne zajęcia edukacyjne.

Rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, § 17 ust. 5 pkt 1: „dyrektor szkoły albo nauczyciel wyznaczony przez dyrektora szkoły – jako przewodniczący komisji„

Przepisy przewidują też sytuację szczególną. Nauczyciel prowadzący dane zajęcia może zostać zwolniony z udziału w pracach komisji — na własną prośbę albo w innych, szczególnie uzasadnionych przypadkach. Dyrektor powołuje wówczas na jego miejsce innego nauczyciela prowadzącego takie same zajęcia edukacyjne, a jeżeli miałby to być nauczyciel zatrudniony w innej szkole, powołanie następuje w porozumieniu z dyrektorem tej szkoły.

Ważne, że tryb ten obwarowany jest gwarancjami chroniącymi ucznia. Sam sprawdzian przeprowadza się w terminie 5 dni od dnia zgłoszenia zastrzeżeń, a jego termin uzgadnia się z uczniem i jego rodzicami. Co równie istotne, ustalona przez komisję ocena nie może być niższa od ustalonej wcześniej — postępowanie to nie może więc pogorszyć sytuacji ucznia. Ocena jest ostateczna, z jednym wyjątkiem: negatywną roczną ocenę z zajęć edukacyjnych można jeszcze zmienić w wyniku egzaminu poprawkowego.

Komisja do oceny zachowania — skład szerszy, wychowawczo-społeczny

Inaczej wygląda komisja powoływana wtedy, gdy zastrzeżenia dotyczą rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania. Nie przeprowadza ona sprawdzianu wiadomości i umiejętności, lecz na nowo ustala ocenę zachowania, a jej skład jest wyraźnie liczniejszy i ma charakter wychowawczo-społeczny.

W skład takiej komisji wchodzą: dyrektor szkoły albo wyznaczony przez niego nauczyciel jako przewodniczący, wychowawca oddziału, nauczyciel prowadzący zajęcia edukacyjne w danym oddziale, pedagog (jeżeli jest zatrudniony w szkole), psycholog (jeżeli jest zatrudniony w szkole), przedstawiciel samorządu uczniowskiego oraz przedstawiciel rady rodziców.

Komisja ustala ocenę zachowania w terminie 5 dni od dnia zgłoszenia zastrzeżeń, w drodze głosowania zwykłą większością głosów. Przy równej liczbie głosów rozstrzyga głos przewodniczącego komisji.

Technikum i branżowa szkoła I stopnia — ten sam skład, inna forma sprawdzianu

W technikum i branżowej szkole I stopnia skład komisji pozostaje taki sam jak w pozostałych szkołach dla dzieci i młodzieży. Różnica nie dotyczy więc obsady komisji, lecz formy sprawdzianu. Jeżeli sprawdzian obejmuje zajęcia praktyczne, zajęcia laboratoryjne albo inne obowiązkowe zajęcia edukacyjne, których programy nauczania przewidują ćwiczenia lub doświadczenia, przyjmuje on formę zadań praktycznych.

Podobnie jest w przypadku plastyki, muzyki, techniki, informatyki i wychowania fizycznego — sprawdzian z tych zajęć ma przede wszystkim formę zadań praktycznych. Zmienia się zatem sposób sprawdzenia wiedzy i umiejętności, ale nie skład komisji.

Szkoły dla dorosłych, branżowa szkoła II stopnia i szkoła policealna — odrębna podstawa

Osobny reżim obowiązuje wobec słuchaczy szkół dla dorosłych, branżowych szkół II stopnia i szkół policealnych. Podstawą nie jest tu art. 44n, lecz art. 44ya ustawy o systemie oświaty, a zastrzeżenia dotyczą semestralnej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych. Kluczowa różnica jest jednak głębsza: w szkołach tych nie ocenia się zachowania słuchacza, więc komisji do spraw oceny zachowania w ogóle się nie powołuje.

Skład komisji odpowiada modelowi przedmiotowemu. Wchodzą do niej: dyrektor szkoły dla dorosłych, branżowej szkoły II stopnia albo szkoły policealnej — lub wyznaczony przez niego nauczyciel — jako przewodniczący, nauczyciel prowadzący dane zajęcia edukacyjne oraz nauczyciel prowadzący takie same lub pokrewne zajęcia edukacyjne. Jeżeli słuchacz jest niepełnoletni, przepisy przewidują udział rodziców w określonych czynnościach, na przykład przy uzgadnianiu terminu sprawdzianu.

Szkoły artystyczne — własne rozporządzenie i specyfika zajęć

W publicznych szkołach artystycznych obowiązuje odrębna podstawa: art. 44zla ustawy o systemie oświaty oraz rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów w publicznych szkołach artystycznych. Komisja przeprowadza sprawdzian wiadomości i umiejętności ucznia, przy czym w artystycznej szkole policealnej przedmiotem zastrzeżeń może być ocena semestralna.

Do składu komisji orzekającej o ocenie z zajęć edukacyjnych stosuje się odpowiednio skład właściwy dla egzaminu poprawkowego w szkole artystycznej: dyrektor szkoły artystycznej albo nauczyciel zajmujący inne stanowisko kierownicze jako przewodniczący, nauczyciel prowadzący z uczniem dane zajęcia edukacyjne oraz nauczyciel lub nauczyciele tych samych albo pokrewnych zajęć edukacyjnych.

Gdy zastrzeżenia dotyczą rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania, skład komisji jest — podobnie jak w szkołach ogólnodostępnych — szerszy. Obejmuje: dyrektora szkoły artystycznej albo nauczyciela zajmującego inne stanowisko kierownicze jako przewodniczącego, wychowawcę klasy, wskazanego przez dyrektora nauczyciela prowadzącego zajęcia edukacyjne w danej klasie, pedagoga (jeżeli jest zatrudniony), psychologa (jeżeli jest zatrudniony), przedstawiciela samorządu uczniowskiego oraz przedstawiciela rady rodziców.

Rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów w publicznych szkołach artystycznych, § 18 ust. 7 pkt 3: „wskazany przez dyrektora szkoły artystycznej nauczyciel prowadzący zajęcia edukacyjne w danej klasie„

Protokół — obowiązkowy element pracy komisji

Praca każdej komisji musi zostać udokumentowana. W przypadku sprawdzianu wiadomości i umiejętności protokół obejmuje m.in. nazwę zajęć edukacyjnych, imiona i nazwiska osób wchodzących w skład komisji, termin sprawdzianu, imię i nazwisko ucznia, zadania sprawdzające oraz ustaloną ocenę klasyfikacyjną. Dołącza się do niego odpowiednio prace pisemne ucznia, zwięzłą informację o odpowiedziach ustnych oraz o wykonaniu zadania praktycznego.

W przypadku komisji do spraw oceny zachowania protokół zawiera m.in. skład komisji, termin posiedzenia, imię i nazwisko ucznia, wynik głosowania oraz ustaloną ocenę zachowania wraz z uzasadnieniem. Protokoły stanowią załączniki do arkusza ocen ucznia.

Podsumowanie

Skład komisji powoływanej po zastrzeżeniach do oceny klasyfikacyjnej nie może być konstruowany uznaniowo — wynika wprost z przepisów i różnicuje się według dwóch osi. Dla oceny z przedmiotu komisja ma charakter przedmiotowy i przeprowadza sprawdzian, a dla oceny zachowania — wychowawczo-społeczny i ustala ocenę w drodze głosowania. Nakłada się na to trzeci wymiar: typ szkoły i związana z nim podstawa prawna. W szkołach dla dzieci i młodzieży jest to art. 44n, w szkołach dla dorosłych, branżowych szkołach II stopnia i szkołach policealnych — art. 44ya (bez oceny zachowania), a w szkołach artystycznych — art. 44zla wraz z odrębnym rozporządzeniem i specyfiką zajęć artystycznych. Prawidłowe odczytanie tych zależności przesądza o zgodności całego postępowania z prawem — a tym samym o skuteczności ustalonej na nowo oceny.