Religia, etyka, oba przedmioty czy rezygnacja – jaki wybór ma rodzic

W aktualnym stanie prawnym udział ucznia w religii i etyce nie jest automatyczny. W szkołach publicznych zajęcia te organizuje się na życzenie uprawnionych osób, a zasady wynikają z art. 12 ustawy o systemie oświaty oraz z rozporządzenia w sprawie organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. Dla dyrektora i nauczycieli oznacza to, że nie chodzi o obowiązkowy wybór dla każdego ucznia, lecz o zajęcia fakultatywne uruchamiane po złożeniu oświadczenia.

Religia i etyka w szkole podstawowej: jaki wybór ma rodzic

W publicznej szkole podstawowej rodzic składa życzenie dotyczące udziału dziecka w tych zajęciach. Z brzmienia rozporządzenia oraz z oficjalnych wyjaśnień MEN wynika, że podstawą udziału może być wybór religii, etyki albo obu przedmiotów. Skoro udział jest uruchamiany pisemnym oświadczeniem, przepisy nie wprowadzają obowiązku, by każdy uczeń musiał zostać zapisany na któryś z tych przedmiotów.

Szkoła ponadpodstawowa: rodzic, uczeń i granica pełnoletności

W szkołach ponadpodstawowych przepisy rozkładają uprawnienia inaczej. Do czasu pełnoletności nauka religii i etyki jest organizowana na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów, a po osiągnięciu pełnoletności decyzję podejmuje już sam uczeń. Dla szkoły ma więc znaczenie nie tylko samo oświadczenie, ale również to, kto jest uprawniony do jego złożenia.

Przedszkole to inna sytuacja niż szkoła

Trzeba odróżnić szkołę od publicznego przedszkola i oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej. Rozporządzenie stanowi, że w przedszkolach organizuje się naukę religii na życzenie rodziców, natomiast konstrukcja odnosząca się do religii i etyki dotyczy szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Przy informowaniu rodziców dobrze więc precyzyjnie wskazywać, czy szkoła komunikuje zasady dla oddziału przedszkolnego, czy dla uczniów klas szkolnych.

Pisemne oświadczenie rodzica w sprawie religii lub etyki

Życzenie udziału w zajęciach musi być wyrażone w formie pisemnego oświadczenia. Rozporządzenie dodaje przy tym jedno bardzo istotne zdanie: „Oświadczenie nie musi być ponawiane w kolejnym roku szkolnym, może jednak zostać zmienione”. To ważna wskazówka organizacyjna dla szkół: raz złożone oświadczenie działa dalej, ale rodzic albo uprawniony uczeń może je później zmodyfikować.

Co szkoła musi zorganizować po wyborze religii albo etyki

Jeżeli zgłosi się odpowiednia liczba uczniów, szkoła ma obowiązek zorganizować zajęcia. Dla religii rozporządzenie wskazuje próg co najmniej siedmiu uczniów w klasie lub oddziale; przy mniejszej liczbie zajęcia organizuje się w grupie międzyoddziałowej, międzyklasowej albo, w określonych sytuacjach, międzyszkolnej. W przypadku etyki przepisy odsyłają do tych samych zasad organizacyjnych.

Od 1 września 2025 r. zarówno religia, jak i etyka w szkołach publicznych są prowadzone w wymiarze jednej godziny tygodniowo, a co do zasady powinny być planowane bezpośrednio przed obowiązkowymi zajęciami edukacyjnymi ucznia albo bezpośrednio po nich. Równocześnie szkoła ma obowiązek zapewnić opiekę lub zajęcia wychowawcze uczniom, którzy nie korzystają z religii lub etyki, a samo uczestniczenie albo nieuczestniczenie w tych zajęciach nie może być podstawą dyskryminacji.

Ocena z religii lub etyki po wyborze rodzica

Jeżeli uczeń uczęszcza na religię lub etykę, ocena z tych zajęć jest umieszczana na świadectwie bezpośrednio po ocenie zachowania. Jednocześnie rozporządzenie stanowi, że ocena z religii lub etyki nie ma wpływu na promowanie ucznia do następnej klasy. To informacja, którą szkoła może przekazywać rodzicom razem z zasadami samego wyboru.

Obecne przepisy nie wprowadzają więc obowiązku wyboru „religia albo etyka” dla każdego ucznia. W szkołach publicznych wybór pozostaje dobrowolny i wymaga pisemnego oświadczenia, które może dotyczyć religii, etyki albo obu przedmiotów. Inaczej wygląda sytuacja w publicznym przedszkolu, gdzie rozporządzenie mówi o organizowaniu religii na życzenie rodziców.