Sejm uchwalił nowelizację Karty Nauczyciela, która na nowo reguluje zasady rozliczania godzin ponadwymiarowych nauczycieli. Za uchwaleniem noweli głosowało 440 posłów, nikt nie był przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu.
Celem zmian jest zapewnienie, że nauczyciele nie będą tracić wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe tylko dlatego, że zajęcia nie odbyły się z przyczyn od nich niezależnych, a także doprecyzowanie sposobu liczenia godzin ponadwymiarowych w tygodniach „nietypowych” – z dniami wolnymi, nieobecnościami i zmianami planu.
Prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe
Najważniejsza zmiana dotyczy przepisu, który mówi o tym, kiedy nauczyciel ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, mimo że zajęcia się nie odbyły.
Nowelizacja wprowadza zasadę, że nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za godzinę ponadwymiarową, jeżeli:
- miał przydzielone w planie zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze,
- zajęcia te nie odbyły się z przyczyn niedotyczących nauczyciela,
- nauczyciel był gotów do ich prowadzenia (czyli przyszedł do pracy, był obecny i przygotowany).
W praktyce chodzi o sytuacje takie jak np. wyjazd klasy na wycieczkę, wyjście do kina, muzeum, odwołanie zajęć decyzją szkoły czy organu prowadzącego – wszędzie tam, gdzie to nie nauczyciel jest powodem, dla którego lekcja się nie odbyła.
Ustawa dopuszcza też, że w czasie, gdy pierwotnie była zaplanowana godzina ponadwymiarowa, dyrektor może przydzielić nauczycielowi inne zajęcia wynikające z zadań statutowych szkoły, np. zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze dla uczniów. Dzięki temu szkoła ma większą elastyczność w organizowaniu pracy, a nauczyciel – pewność, że jego wynagrodzenie nie „przepadnie”.
Jak liczyć godziny ponadwymiarowe w tygodniach „nietypowych”?
Nowelizacja doprecyzowuje także sposób obliczania godzin ponadwymiarowych w tygodniach, które nie wyglądają „standardowo”. Chodzi m.in. o:
- tygodnie, w których nauczyciel ma usprawiedliwioną nieobecność,
- tygodnie z dodatkowymi dniami ustawowo wolnymi od pracy,
- sytuacje, gdy w danym dniu nauczyciel nie ma zaplanowanych zajęć wynikających z pensum,
- tygodnie „łamane” pomiędzy dwa miesiące.
Punktem wyjścia jest tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć (pensum) danego nauczyciela. Ten wymiar:
- pomniejsza się o 1/5 za każdy dzień opisany w przepisie przy pięciodniowym tygodniu pracy,
- o 1/4, jeśli dla nauczyciela ustalono czterodniowy tydzień pracy.
Dopiero od tak pomniejszonego wymiaru oblicza się liczbę godzin ponadwymiarowych, za które przysługuje wynagrodzenie. Dodatkowo ustawowo zapisano, że liczba godzin ponadwymiarowych w danym tygodniu nie może być większa niż liczba godzin ponadwymiarowych przydzielonych nauczycielowi.
Dla dyrektorów i działów kadr oznacza to czytelny, jednolity wzór postępowania w tygodniach z absencjami i dniami wolnymi.
Doraźne zastępstwa w miejsce zajęć i godzin ponadwymiarowych
Zmiany obejmują także przepisy dotyczące doraźnych zastępstw. Ustawa przewiduje, że:
- godziny doraźnych zastępstw mogą być realizowane w czasie, w którym dla nauczyciela zaplanowano jego własne zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze,
- dotyczy to sytuacji, gdy z przyczyn dotyczących szkoły nauczyciel w danym dniu i tak nie mógłby zrealizować:
- zajęć wynikających z jego pensum lub
- przydzielonych godzin ponadwymiarowych.
W takim przypadku nauczyciel prowadzi zastępstwo w ramach wynagrodzenia, które i tak przysługiwało mu za zaplanowane zajęcia. Ustawa porządkuje więc zasady tak, aby nie dochodziło do podwójnego wynagradzania za tę samą godzinę, a jednocześnie by nauczyciel nie tracił pieniędzy z powodu zmian organizacyjnych po stronie szkoły.
Wyrównanie godzin ponadwymiarowych od 1 września 2025 r.
Nowelizacja nie ogranicza się tylko do przyszłości – wprowadza także rozliczenie wstecz za rok szkolny 2025/2026.
Z przepisów przejściowych wynika, że:
- nowe zasady dotyczące prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe obejmują godziny przypadające do realizacji od 1 września 2025 r.,
- szkoły mają obowiązek wypłacić wynagrodzenie (w tym wyrównania) za godziny ponadwymiarowe przypadające do realizacji w okresie od 1 września do 31 grudnia 2025 r. najpóźniej do 6 lutego 2026 r.
To oznacza, że nauczyciele, którym od początku roku szkolnego 2025/2026 „przepadały” godziny ponadwymiarowe z powodu odwołanych zajęć z przyczyn od nich niezależnych, powinni otrzymać wyrównanie, jeśli spełniają ustawowe warunki (gotowość do pracy, przyczyna po stronie szkoły/organizacji, a nie nauczyciela).
Od kiedy obowiązują nowe przepisy?
Nowelizacja przewiduje, że:
- ustawa wchodzi w życie 1 stycznia 2026 r.,
- ale przepis dotyczący prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe obowiązuje z mocą od 1 września 2025 r.
W praktyce:
- od 1 stycznia 2026 r. wszystkie szkoły muszą stosować nowe zasady rozliczania godzin ponadwymiarowych i doraźnych zastępstw,
- jednocześnie muszą się cofnąć do 1 września 2025 r., przeliczyć godziny według nowych zasad i wypłacić wyrównania do 6 lutego 2026 r.
Przygotowaliśmy dla Państwa kalkulator do rozliczania godzin ponadwymiarowych nauczyciela (w tym zastępstw). Kalkulator zlicza liczbę godzin ponadwymiarowych i zastępstw w danym miesiącu oraz przygotowuje kartę rozliczeniową do PDF. Kliknij w baner poniżej, aby sprawdzić jego działanie.