Szkoły dostaną nowe pracownie. Rząd szykuje program za 200 mln zł

Ministerstwo Edukacji Narodowej zapowiedziało program „Pracownie Kompas Jutra”, który ma wesprzeć wyposażenie i doposażenie szkolnych pracowni do zajęć przyrody oraz zajęć praktyczno-technicznych. To element przygotowania szkół podstawowych do zmian związanych z Reformą 26. Program jest ważny dla dyrektorów, ale wymaga ostrożnego czytania: na razie mówimy o projekcie rozporządzenia skierowanym do uzgodnień międzyresortowych, a nie o już obowiązującym akcie wykonawczym.

„Pracownie Kompas Jutra” mają wesprzeć szkoły podstawowe

Program przewiduje 200 mln zł z budżetu państwa na wyposażenie i doposażenie pracowni w latach 2026–2029. Z komunikatu MEN wynika, że środki mają trafić do organów prowadzących szkoły podstawowe oraz publicznych placówek doskonalenia nauczycieli. Szczególny akcent położono na szkoły podstawowe działające w mniej zamożnych gminach.

Zgodnie z projektem wpisanym do wykazu prac legislacyjnych, program ma zapewnić szkołom podstawowym środki finansowe na pełną realizację nowej podstawy programowej w zakresie zajęć przyrody oraz zajęć praktyczno-technicznych. W dokumencie wskazano, że celem jest także stworzenie warunków do prowadzenia eksperymentów, obserwacji, badań i zajęć praktycznych.

Zmiany od 1 września 2026 r. i nowe potrzeby pracowni

MEN wiąże program z wprowadzaniem od 1 września 2026 r. zajęć przyrody w klasach IV–VI szkoły podstawowej w wymiarze 3 godzin tygodniowo w każdej klasie oraz nowych zajęć praktyczno-technicznych w zwiększonym wymiarze 2 godzin tygodniowo. Program ma więc odpowiadać na realną potrzebę organizacyjną: bez odpowiedniego sprzętu trudno prowadzić zajęcia oparte na doświadczeniach, obserwacjach i pracy praktycznej.

W opisie projektu przywołano również wyniki ankiety MEN przeprowadzonej przez System Informacji Oświatowej. Aż 92% respondentów wskazało braki w wyposażeniu pracowni specjalistycznych, a 47,3% szkół podstawowych wykazało potrzebę doposażenia pracowni w odpowiednie meble i sprzęt.

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, art. 90u ust. 1 pkt 6, wskazuje, że rządowy program może służyć m.in. „rozwijaniu kompetencji, zainteresowań i uzdolnień dzieci i młodzieży”.

Co szkoły będą mogły kupić do nowych pracowni

W komunikacie MEN wymieniono przykładowe wyposażenie, które może być finansowane w ramach programu. Chodzi m.in. o mikroskopy z zestawem preparatów, globusy, mapy fizyczne i polityczne Polski oraz świata, małe stacje pogody, zestawy skał i minerałów, pipety, termometry, wagi, zestawy soczewek i magnesów.

Program obejmuje także elementy związane z bezpieczeństwem i organizacją pracy, takie jak apteczki ścienne, myjki do oczu, fartuchy i okulary ochronne dla uczniów i nauczycieli oraz pojemniki i wózki do przechowywania sprzętu. Z projektu wynika również, że szkoła będzie mogła wnioskować o zakup pomocy innych niż wskazane w wykazach, jeżeli po diagnozie potrzeb będą zgodne z przedmiotem programu i podstawą programową.

Dofinansowanie, wkład własny i rola organu prowadzącego

Z komunikatu MEN wynika, że dotacja z budżetu państwa może pokryć do 80% kosztów zadania, przy co najmniej 20% wkładzie własnym organu prowadzącego. Projekt przewiduje, że wkład własny może mieć charakter finansowy lub rzeczowy.

Ustawa o systemie oświaty, art. 90u ust. 4 pkt 6, odwołuje się przy takich programach do „skuteczności i efektywności wydatkowania środków budżetowych”. Dla dyrektorów i organów prowadzących oznacza to konieczność dobrego uzasadnienia zakupów: nie sam katalog sprzętu będzie najważniejszy, lecz powiązanie wyposażenia z potrzebami szkoły, diagnozą nauczycieli i realizacją podstawy programowej.

Placówki doskonalenia nauczycieli też w programie

Program nie ogranicza się wyłącznie do szkół podstawowych. MEN wskazuje, że wsparcie obejmie także publiczne placówki doskonalenia nauczycieli. Chodzi o to, aby nauczyciele mogli ćwiczyć prowadzenie zajęć w warunkach zbliżonych do szkolnych: z wykorzystaniem doświadczeń, eksperymentów, zajęć konstrukcyjnych i projektowych.

W projekcie rozporządzenia wskazano, że wsparcie obejmuje również jednostki samorządu terytorialnego jako organy prowadzące publiczne placówki doskonalenia nauczycieli. To pokazuje, że program ma być powiązany nie tylko z zakupami sprzętu, ale także z przygotowaniem kadry do pracy według nowych założeń programowych.

Na obecnym etapie „Pracownie Kompas Jutra” należy traktować jako projekt programu, który może istotnie wpłynąć na przygotowanie szkół podstawowych do zmian od roku szkolnego 2026/2027. Najrozsądniejsze działania po stronie szkół i organów prowadzących to analiza braków, rozmowa z nauczycielami przyrody i zajęć praktyczno-technicznych oraz przygotowanie listy potrzeb, która będzie wynikała z planowanej organizacji pracy szkoły.