Ocena funkcjonalna ucznia od 1 września 2026 r. — nowe obowiązki szkoły i poradni

Od 1 września 2026 r. w postępowaniach dotyczących orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych zaczną obowiązywać przepisy odnoszące się do oceny funkcjonowania dziecka lub ucznia. Nie chodzi o nowy system oceniania szkolnego ani o zastąpienie ocen bieżących, klasyfikacyjnych czy promocyjnych. Ministerstwo Edukacji wskazuje, że ocena funkcjonalna ma wspierać rozpoznawanie potrzeb i możliwości dzieci i uczniów, a nie oceniać ich wyniki edukacyjne.

Ocena funkcjonalna nie zastępuje ocen szkolnych

MEN w komunikacie z 2 lipca 2025 r. wyjaśniło, że ocena funkcjonalna będzie wprowadzana sukcesywnie jako dodatkowa metoda wspierająca proces dydaktyczno-wychowawczy, a nie jako zamiennik dotychczasowych zasad oceniania. Oznacza to istotne rozróżnienie: ocena szkolna odnosi się do wyników edukacyjnych, natomiast ocena funkcjonalna ma pomóc lepiej rozumieć funkcjonowanie ucznia w różnych obszarach.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r., § 36:

„wchodzą w życie z dniem 1 września 2026 r.”

Termin ten dotyczy wybranych przepisów rozporządzenia, w szczególności § 7 ust. 6 i 7 oraz § 8, czyli regulacji związanych z treścią opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia oraz z samą oceną funkcjonowania.

Nowa rola szkoły w postępowaniu poradni

Zgodnie z rozporządzeniem przewodniczący zespołu orzekającego będzie zwracał się do właściwego dyrektora o przekazanie opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia w przedszkolu, szkole, ośrodku lub placówce. Opinia ma obejmować m.in. trudności, mocne strony i uzdolnienia rozpoznane przez nauczycieli, wychowawców lub specjalistów prowadzących zajęcia z dzieckiem lub uczniem.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r., § 7 ust. 3:

„Opinię (…) wydaje się w terminie 10 dni”

Dla dyrektora szkoły oznacza to potrzebę takiej organizacji pracy, aby informacja przekazywana poradni była rzeczowa, oparta na obserwacjach i przygotowana w ustawowym terminie.

Co ma zawierać opinia o funkcjonowaniu ucznia

Od 1 września 2026 r. opinia, o której mowa w § 7 ust. 2 rozporządzenia, ma uwzględniać wyniki obserwacji funkcjonowania dziecka lub ucznia oraz działań diagnostycznych prowadzonych w szkole, przedszkolu, ośrodku lub placówce. Ma zawierać m.in. informację o funkcjonowaniu, aktualną wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania — jeżeli dziecko lub uczeń jest objęty kształceniem specjalnym — oraz informację o działaniach podjętych w celu poprawy funkcjonowania.

Istotne jest także odniesienie do aktywności i uczestniczenia dziecka lub ucznia. W przypadku ucznia rozporządzenie wskazuje takie obszary jak uczenie się i stosowanie wiedzy, ogólne zadania i obowiązki, porozumiewanie się, motoryka, samoobsługa i samodzielność, życie domowe oraz relacje i uczestnictwo w społeczności szkolnej i lokalnej.

Ocena funkcjonowania przed wydaniem orzeczenia lub opinii

Rozporządzenie określa, że przed wydaniem orzeczenia lub opinii zespół przeprowadza ocenę funkcjonowania dziecka lub ucznia. Ma ona służyć rozpoznaniu mechanizmów funkcjonowania, a więc nie sprowadza się wyłącznie do stwierdzenia trudności. Uwzględnia także aktywność, uczestniczenie, bariery i ułatwienia w środowisku nauczania i wychowania oraz efektywność wcześniejszych działań wspierających.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r., § 8 ust. 1:

„zespół (…) przeprowadza ocenę funkcjonowania dziecka lub ucznia”

Ocena ta ma być dokonywana z uwzględnieniem informacji od rodziców, nauczycieli, wychowawców, specjalistów, dziecka lub ucznia, dokumentacji oraz — gdy zachodzi taka potrzeba — obserwacji prowadzonej przez specjalistów poradni w środowisku przedszkola, szkoły lub ośrodka.

Narzędzia diagnostyczne i jakość rozpoznania

Nowe przepisy odnoszą się również do jakości działań diagnostycznych. W trakcie działań wykonywanych w związku z oceną funkcjonowania mają być stosowane narzędzia oparte na dowodach naukowych, potwierdzone empirycznie oraz dostosowane do poziomu rozwoju i możliwości dziecka lub ucznia. Narzędzia te mają być stosowane przez osoby posiadające odpowiednie przygotowanie określone przez ich autorów.

To ważna zmiana organizacyjna dla poradni, ale szkoła także zyskuje bardziej określoną rolę: jej obserwacje, dokumentacja działań wspierających i opis funkcjonowania ucznia stają się elementem procesu diagnostycznego poprzedzającego wydanie orzeczenia lub opinii.

Znaczenie dla dyrektora i nauczycieli

Dla szkoły ocena funkcjonalna od 1 września 2026 r. oznacza konieczność większej precyzji w opisywaniu funkcjonowania ucznia. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że uczeń ma trudności. Potrzebna będzie informacja o tym, w jakich obszarach uczeń funkcjonuje samodzielnie, gdzie napotyka bariery, jakie wsparcie już zastosowano i jakie były jego efekty.

W tym ujęciu dokumentacja szkolna nie powinna być wyłącznie formalnym załącznikiem do postępowania poradni. Ma pomagać w rozpoznaniu realnych potrzeb dziecka lub ucznia i w projektowaniu adekwatnych zaleceń. Odpowiedzialność szkoły dotyczy więc nie diagnozowania medycznego, lecz rzetelnego opisania funkcjonowania ucznia w środowisku edukacyjnym.

Zakończenie

Ocena funkcjonalna od 1 września 2026 r. nie jest nową oceną szkolną, lecz elementem postępowania służącego lepszemu rozpoznaniu potrzeb dziecka lub ucznia. Dla dyrektorów i nauczycieli najważniejsze będą trzy kwestie: terminowe przygotowanie opinii dla poradni, oparcie jej na obserwacji i działaniach prowadzonych w szkole oraz opisanie nie tylko trudności, ale także mocnych stron, uzdolnień i efektów udzielonego wsparcia.